Supply Chain คืออะไร? รู้จักห่วงโซ่อุปทาน วางระบบหลังดี ธุรกิจไม่สะดุด

ห่วงโซ่อุปทานหรือSupply Chain คือกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและจัดส่งสินค้า โดยเริ่มตั้งแต่การจัดซื้อ หาวัตถุดิบ ผลิต ไปจนถึงการจำหน่ายสินค้าให้ถึงมือลูกค้า

ปฏิเสธไม่ได้ว่าการทำธุรกิจในปัจจุบันจะต้องรับมือกับต้นทุนที่สูงขึ้น สินค้าค้างสต๊อก หรือการผลิตล่าช้า การจัดการ Supply Chain อย่างเป็นระบบจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ เพราะช่วยให้องค์กรมองเห็นและเชื่อมโยงกระบวนการตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทำให้สามารถวางแผนการผลิต บริหารสินค้าคงคลัง หรือจัดการการขนส่งได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทีม Quicker จาก Quick Transformation จะพาไปทำความรู้จักกันให้มากขึ้นว่า Supply Chain คืออะไร ทำไมหลาย ๆ องค์กรต้องมี Supply Chain Management รวมถึงเปรียบเทียบว่าระบบ ERP กับ SCM ต่างกันอย่างไรในบทความนี้

ทำความรู้จัก Supply Chain คืออะไร

“Supply Chain” แปลว่า “ห่วงโซ่อุปทาน” โดย Supply Chain คือ กระบวนการต่าง ๆ ตั้งแต่การวางแผน การจัดหาวัตถุดิบ การผลิต การส่งมอบสินค้า จนถึงการส่งมอบสินค้า ตั้งแต่ต้นน้ำไปสู่ปลายน้ำซึ่งปัจจุบัน หลาย ๆ องค์กรยังให้ความสำคัญกับ Sustainable Supply Chain หรือห่วงโซ่อุปทานอย่างยั่งยืน เพื่อช่วยลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และการดำเนินธุรกิจอีกด้วย

Supply Chain มีอะไรบ้าง

โดยทั่วไป Supply Chain จะมีผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่าย แตกต่างกันไปตามประเภทและลักษณะของธุรกิจ ตัวอย่างเช่น

• ผู้จัดหาวัตถุดิบ (Supplier): เปรียบเสมือนต้นน้ำ ทำหน้าที่ในการหาวัตถุดิบเพื่อนำมาผลิต เช่น ปศุสัตว์, เกษตรกร, ขุดเจาะเหมืองแร่หรือทรัพยากรธรรมชาติ
• ผู้ผลิต (Manufacturer): ทำหน้าที่แปรรูปวัตถุดิบที่ได้มาให้กลายเป็นสินค้า
• ผู้จัดจำหน่าย (Distributor): ซื้อสินค้าเหล่านั้นเพื่อกระจายไปยังผู้บริโภค ตลอดจนผู้ค้าปลีก 
• ผู้ค้าปลีก (Retailer): จำหน่ายสินค้าที่ได้รับมาให้ผู้บริโภคโดยตรง เช่น ร้านสะดวกซื้อ ตลาดนัด หรือห้างสรรพสินค้า
• ผู้บริโภค (Customer): เปรียบเสมือนปลายน้ำของห่วงโซ่อุปทาน เป็นผู้จ่ายเงินซื้อสินค้าหรือบริการนั้น ๆ

Supply Chain มีกี่รูปแบบ?

ปกติแล้วหลายบริษัทจะออกแบบ Supply Chain ตามโมเดลที่มีอยู่ โดยคำนึงถึงความต้องการของธุรกิจตนเองเป็นหลัก โดยหลัก ๆ จะมี 6 รูปแบบ ดังนี้

• Efficient Supply Chain Model: เหมาะกับธุรกิจที่ขายสินค้าพื้นฐาน มีการแข่งขันสูง บริษัทจะต้องเน้นบริหารสินค้าคงคลังต่อเนื่อง เพื่อไม่ให้ขาดตลาด 
• Fast Supply Chain Model: เหมาะกับธุรกิจที่ขายสินค้าตามกระแส เนื่องจากต้องตามให้ทันความต้องการของผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว บริษัทจะเน้นไปที่การพัฒนาสินค้าใหม่ และคาดการณ์ความต้องการของลูกค้าได้
• Continuous Flow Model: เหมาะกับธุรกิจที่อุปสงค์และอุปทานค่อนข้างคงที่ เป็นสินค้าหรือบริการที่ต้องใช้อย่างต่อเนื่อง บริษัทจึงมีเวลาไปโฟกัสการบริการและเพิ่มประสิทธิภาพ
• Custom-Configured Model: เหมาะกับธุรกิจที่มีสินค้าเฉพาะทางและฐานลูกค้าเฉพาะ บริษัทสามารถปรับแต่ง Supply Chain ได้ทุกขั้นตอนตามต้องการ
• Agile Supply Chain Model: เหมาะกับธุรกิจที่ผลิตสินค้าเฉพาะของลูกค้าแต่ละรายตามคำสั่งซื้อ เน้นความเร็วและความยืดหยุ่น
• Flexible Model: เหมาะสำหรับธุรกิจที่สามารถเพิ่มหรือลดกำลังการผลิตได้รวดเร็ว เป็น Supply Chain ที่รองรับความผันผวนและควบคุมต้นทุนได้อย่างรวดเร็ว

Supply Chain Management คืออะไร

SCM หรือ Supply Chain Management คือ การจัดการห่วงโซ่อุปทานตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ โดยครอบคลุมกระบวนการของสินค้าและบริการแบบองค์รวม ตั้งแต่การจัดซื้อ ผลิตสินค้า จัดเก็บ ตลอดจนการจัดจำหน่ายสู่ผู้บริโภค 

Supply Chain Management ยังคำนึงถึงผู้เกี่ยวข้อง เพื่อบริหารข้อมูล ต้นทุน ลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นและปรับปรุงการทำงาน เพื่อให้ธุรกิจสามารถตอบสนองความต้องการของลูกค้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ Supply Chain Management ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ ได้แก่

• Upstream Supply Chain

Upstream Supply Chain เกี่ยวกับกิจกรรมและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องก่อนที่วัตถุดิบจะเข้าสู่กระบวนการผลิต เช่น จัดหาซัพพลายเออร์ที่ตอบโจทย์ จัดซื้อวัตถุดิบมีประสิทธิภาพ 

• Internal Supply Chain

องค์ประกอบนี้เกี่ยวข้องกับกระบวนการภายในองค์กร เน้นการนำวัตถุดิบที่จัดซื้อมานั้นนำไปสู่การผลิตและแปลงสินค้าให้เป็นผลิตภัณฑ์และบริการก่อนออกสู่ตลาด

• Downstream Supply Chain

Downstream Supply Chain เกี่ยวเนื่องกับกระบวนการจัดส่งสินค้าไปยังลูกค้า เช่น การกระจายสินค้า การขนส่ง การจัดการคำสั่งซื้อ และการส่งมอบ

Supply Chain สำคัญต่อการทำธุรกิจอย่างไร

การจัดการ Supply Chain ส่งผลสำคัญต่อการทำธุรกิจในหลาย ๆ ด้าน ดังนี้

1. ช่วยลดต้นทุน

ประโยชน์สำคัญของการจัดการห่วงโซ่อุปทานหรือ Supply Chain คือช่วยลดต้นทุนการดำเนินการในด้านต่าง ๆ สามารถวางแผนความต้องการของตลาด หรือตรวจสอบการจัดซื้ออย่างเป็นระบบ จะช่วยลดต้นทุน ไม่ว่าจะเป็นจากความผิดพลาด การสต๊อกวัตถุดิบที่เกินความจำเป็น หรือการจัดเก็บสินค้าที่ผลิตเสร็จแล้วไว้นานจนเสื่อมสภาพ ขณะเดียวกันก็เพิ่มโอกาสการได้กำไรมากขึ้น 

2. ช่วยให้เห็นภาพรวมของธุรกิจ

การจัดการ Supply Chain ช่วยให้องค์กรเห็นข้อมูลและรายละเอียดตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ นอกจากจะทำให้ติดตามสถานะของการจัดซื้อ การผลิต สินค้าคงคลัง และการจัดส่งได้อย่างเป็นระบบแล้ว เมื่อเกิดปัญหาขึ้น เช่น การจัดส่งล่าช้า การผลิตมีปัญหา การสต๊อกสินค้าผิดพลาด ยังช่วยให้มองเห็นปัญหาที่เกิดขึ้นและแก้ไขได้อย่างทันท่วงที 

3. บริหารความเสี่ยงได้ดี

Supply Chain ที่มีประสิทธิภาพช่วยให้องค์กรมองเห็นความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอน และสามารถวางแผนรับมือได้ล่วงหน้า เช่น การมีซัพพลายเออร์มากกว่าหนึ่งราย เพื่อรองรับกรณีที่ Sipplier หลักไม่สามารถส่งมอบวัตถุดิบได้ตามกำหนด 

4. ยกระดับความพึงพอใจของลูกค้า

Supply Chain คือกระบวนการจัดการตั้งแต่การผลิตไปจนถึงส่งมอบสินค้า ดังนั้น หากมีการจัดการที่ดีและมีประสิทธิภาพจะช่วยสร้างความเชื่อถือจากลูกค้าและยกระดับความพึงพอใจของลูกค้าได้มากยิ่งขึ้น เนื่องจากสามารถตอบสนองความต้องการของลูกค้าได้อย่างรวดเร็ว เช่น การจัดส่งสินค้าที่ตรงเวลา คุณภาพที่สม่ำเสมอ และบริการหลังการขายที่ดี

5. เพิ่มความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจ

ต่อเนื่องจากการจัดการ Supply Chain ที่มีประสิทธิภาพแล้วจะช่วยให้สามารถวางแผน การวิเคราะห์ข้อมูล ตลอดจนการปรับปรุงแผนได้อย่างชัดเจน ซึ่งจะช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันกับธุรกิจในแวดวงอื่น ๆ ได้เช่นเดียวกัน 

ระบบ ERP vs Supply Chain Management ต่างกันอย่างไร

ระบบ ERP (Enterprise Resource Planning) เป็นซอฟต์แวร์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อให้บริหารจัดการทรัพยากรภายในองค์กรโดยรวมได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่การเงิน บัญชี ฝ่ายทรัพยากรบุคคล การผลิต ตลอดจนคลังสินค้า ขณะที่ SCM (Supply Chain Management) เป็นการจัดการจัดห่วงโซ่อุปทาน ครอบคลุมตั้งแต่การผลิตไปจนถึงการส่งมอบสินค้าให้ผู้บริโภค

ทางทีม Quicker ได้สรุปข้อมูลสั้น ๆ เป็นตารางเปรียบเทียบมาให้ ดังนี้

ERP กับ SCM ใช้ร่วมกันได้หรือไม่

การเลือกใช้ ERP หรือ SCM ไม่จำเป็นต้องเป็นการเลือกเพียงระบบใดระบบหนึ่ง แต่ควรพิจารณาจากปัญหาและกระบวนการที่องค์กรต้องการแก้ไข โดยระบบ ERP เน้นเชื่อมโยงและบริหารกระบวนการสำคัญภายในองค์กร เช่น การเงิน บัญชี จัดซื้อ บุคลากร การผลิต และสินค้าคงคลัง ขณะที่ SCM มุ่งเน้นการวางแผนและจัดการ Supply Chain ตั้งแต่ ซัพพลายเออร์ไปจนถึงการส่งมอบให้ลูกค้า 

อย่างไรก็ดี ระบบ ERP ในปัจจุบันรองรับโมดูลด้าน Supply Chain Management  รวมอยู่ด้วย เช่น Dynamics 365 Finance & Operations ที่เหมาะสำหรับองค์กรขนาดใหญ่ และ Dynamics 365 Business Central ที่ตอบโจทย์ธุรกิจ SME ทั้งนี้ แนะนำให้เลือกตามความเหมาะสมของธุรกิจตนเอง

สรุป Supply Chain คืออะไร สำคัญอย่างไรบ้าง 

Supply Chain จึงไม่ได้หมายถึงการขนส่งสินค้าหรือการผลิตเท่านั้น แต่ Supply Chain คือ ห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมโยงกระบวนการตั้งแต่ต้นทางไปสู่มือของลูกค้า ขณะที่ Supply Chain Management (SCM) คือการบริหารจัดการกระบวนการห่วงโซ่อุปทาน เพื่อช่วยให้องค์กรวางแผนได้ดีขึ้น ลดต้นทุน มองเห็นข้อมูลตลอดกระบวนการ บริหารความเสี่ยง และตอบสนองความต้องการของลูกค้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สำหรับองค์กรที่ต้องการจัดการข้อมูลและกระบวนการหลายฝ่ายในระบบเดียว ระบบ ERP ก็สามารถเข้ามาช่วยเชื่อมโยงการทำงานภายในองค์กรได้ และในหลายแพลตฟอร์มยังมีฟังก์ชันด้าน Supply Chain Management ให้ใช้งานร่วมกันอีกด้วย

อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

• Cloud ERP vs On-Premise เทียบจุดเด่นชัด ๆ เลือกให้เหมาะกับธุรกิจ
• ERP vs CRM ต่างกันอย่างไร? เทียบจุดเด่นชัด ๆ อันไหนตอบโจทย์ที่สุด
• ระบบ ERP คลังสินค้า คืออะไร? จบปัญหาสต๊อกเพี้ยน ลดต้นทุนได้จริง